De kracht van delen: hoe Sporenburg samen slimmer met energie omgaat
In de Amsterdamse wijk Sporenburg gebeurt iets bijzonders. Geen groot zonnepark of ingrijpende verbouwing, maar een slimme samenwerking tussen bewoners. Met het project van FlexCitizn wordt energie in de wijk niet alleen opgewekt, maar ook gedeeld en gestuurd. Het doel: vraag en aanbod van energie dichter bij elkaar brengen en zo het elektriciteitsnet ontlasten. Wat hier gebeurt, laat zien dat de energietransitie niet alleen een technisch vraagstuk is, maar vooral een lokaal samenspel van mensen, technologie en gedrag.
Delen:
Van inzicht naar actie
Voor Hugo Niesing begon het jaren geleden met een frustratie. In verschillende projecten merkte hij dat er weinig inzicht was in hoe energie daadwerkelijk door een wijk stroomt. “We hebben jarenlang gewacht op data van netbeheerders,” vertelt hij. “Maar op een gegeven moment dachten we: we moeten het zelf inzichtelijk maken.”
Dat leidde tot de ontwikkeling van een systeem waarmee bewoners hun eigen energieverbruik en -opwek kunnen volgen. In Sporenburg komt alles samen: zonnepanelen op daken, elektrische auto’s in de straat en een groeiende behoefte aan slimme oplossingen voor netcongestie.
Via een app krijgen bewoners realtime inzicht in wat er gebeurt in hun wijk. Is er veel vraag naar stroom? Dan kleurt het systeem rood. Is er juist een overschot aan zonne-energie? Dan wordt het groen licht om bijvoorbeeld een auto op te laden.
(In beeld groot het woord HOE?)
(In beeld de tekst: Niels Buurtbewoner Sporenburg)
Niels:
Hoe kunnen wij als buurt het elektriciteitsnet ontlasten?
(In beeld groot het woord: ZO!)
(In beeld een telefoon met een grafiek in beeld)
HUGO NIESING:
Binnen FlexCitizen hebben we een app ontwikkeld. Daar zie je je eigen elektriciteitsgebruik of -opwekking...
(In beeld de tekst: Hugo Niesing Initiatiefnemer energiegemeenschap FlexCitizen)
(Hugo Niesing staat tussen huizen)
HUGO NIESING:
...en op de achtergrond zie je de situatie van het transformatorhuisje.
(In beeld een transformatorhuisje)
HUGO NIESING:
Met die informatie word je gestimuleerd om op de juiste momenten wel, en op de juiste momenten, juist weer geen elektriciteit te gebruiken.
(In beeld een icoon voor elektrische auto's laden en een thuisbatterij)
HUGO NIESING:
We zien grote verbruikspieken...
(In beeld laadpalen)
HUGO NIESING:
...met name vanwege het laden van elektrische auto's op hetzelfde moment in de winter.
(In beeld een dak met zonnepanelen)
HUGO NIESING:
En we zien heel veel productiepieken rond het middaguur in de zomer. En daar wil je gewoon zo slim mogelijk mee omgaan.
(Ellen zit aan de keukentafel met telefoon in haar hand)
(In beeld de tekst: Ellen Deelnemer pilot energiegemeenschap)
ELLEN:
Ik maak gebruik van de app. Vooral als ik een melding krijg. Dan geven ze aan dat het net overvraagd wordt en dan pas ik mijn energiegebruik daarop aan. Dus dan ga ik wat later koken of dan zet ik de vaatwasser nog niet aan. We hebben in Nederland te maken met een energiecrisis en als ik kan bijdragen aan het oplossen daarvan, dan doe ik dat graag.
(In beeld de tekst: Doede Bardok Gemeente Amsterdam)
(Doede Bardok staat tussen de huizen)
DOEDE BARDOK:
Voor de gemeente Amsterdam zijn deze projecten ontzettend belangrijk. Het is de energietransitie in praktijk en hier leren we hoe we vraag en aanbod van energie slimmer bij elkaar brengen.
Met de bewoners.
(Doede Bardok en Hugo Niesing staan bij een brug)
HUGO NIESING:
Samen bouwen we aan een toekomstbestendig elektriciteitsnet.
(In beeld: VANHOENAARZO.NL zet ook de knop om)
VOICE-OVER:
En zo gaan we van Hoe naar Zo.
We zijn bij zonnepark WinterZon. Dat is een zonnepark wat van Uitgeesters is, voor Uitgeesters. Samen hebben we het voor elkaar gekregen door op de fiets te stappen en bij de mensen langs te gaan.
Hier hebben we contact gelegd met de grondeigenaren. Gewoon door aan de keukentafel te gaan praten over ons plan.
We zijn ook nog langs geweest bij de gemeente, onder andere bij Jan Schouten. Jullie zijn in een vroegtijdig stadium bij ons langsgekomen en in overleg hebben we jullie kunnen adviseren over de mogelijkheden die er zijn op het gebied van subsidie, financiering en ook over de trajecten van vergunningverlening. En dat heeft ervoor gezorgd dat jullie niet zelf het wiel hebben hoeven uitvinden.
In ons project zijn ook heel belangrijk de participanten, want zonder participanten zou er geen gezamenlijk project zijn. Ik gebruik alleen nog maar elektriciteit. Toen ik hoorde dat Duurzaam Uitgeest Energie Coöperatie bezig was met een zonnepark aan te leggen, wilde ik graag daar in meedoen. Ook voor de toekomst. We zijn ontzettend blij met jou als participant, Ton.
En zo gaan we van Hoe naar Zo.
Samen slimmer omgaan met energie
De kracht van het project zit in de samenwerking. Bewoners stemmen hun gedrag af op wat het netwerk aankan. Niet door in te leveren op comfort, maar door slim te plannen.
“Het maakt voor de meeste mensen niet uit wanneer hun auto oplaadt, zolang hij maar vol is als ze hem nodig hebben,” legt Niesing uit. Door dat soort flexibiliteit te benutten, ontstaat ruimte op het elektriciteitsnet zonder dat er direct nieuwe infrastructuur nodig is.
Daarnaast wordt er geëxperimenteerd met het delen van energie binnen de wijk. Bewoners met een overschot aan zonnestroom kunnen dit lokaal beschikbaar maken voor anderen. Zo blijft energie binnen de buurt, in plaats van terug te vloeien naar het net.
Dat maakt het systeem niet alleen efficiënter, maar ook robuuster. Minder afhankelijk van externe bronnen en beter afgestemd op lokale behoeften.
Gedrag, technologie en vertrouwen
Het project in Sporenburg laat zien dat technologie slechts een deel van de oplossing is. Minstens zo belangrijk is het gedrag van bewoners en het vertrouwen in het systeem.
De aanpak van FlexCitizn bestaat uit drie stappen: inzicht geven, bewoners actief laten meedoen en uiteindelijk processen automatiseren. Inmiddels zijn er ook huishoudens waarbij het laden van elektrische auto’s automatisch wordt aangestuurd, binnen vooraf afgesproken kaders.
Daarbij speelt de gemeenschap een belangrijke rol. Lokale ambassadeurs helpen bewoners met installatie en uitleg. “We doen dit niet om iets te verkopen,” zegt Niesing. “We onderzoeken hoe een toekomstig energiesysteem eruit kan zien. Dan moet je het samen doen.”
Leren voor de toekomst
Volgens Doede Bardok, betrokken vanuit de gemeente Amsterdam, zijn dit soort projecten van grote waarde. “Dit is de energietransitie in de praktijk,” stelt hij. “Hier leren we hoe we vraag en aanbod van energie dichter bij elkaar kunnen brengen.”
Voor de gemeente is Sporenburg daarmee meer dan een pilot. Het is een leeromgeving waarin wordt onderzocht wat werkt en wat nog nodig is om dit soort oplossingen breder toe te passen.
Hoewel het systeem nog niet overal direct toepasbaar is – bijvoorbeeld in wijken zonder zonnepanelen of elektrische mobiliteit – biedt het wel richting. Zeker in buurten waar de druk op het elektriciteitsnet toeneemt, kan deze aanpak een belangrijk onderdeel van de oplossing zijn.
Van pilot naar schaal
De ambities reiken verder dan Sporenburg. FlexCitizn werkt inmiddels samen met andere gemeenten en netbeheerders om het concept door te ontwikkelen en op te schalen. Daarbij wordt gekeken naar nieuwe toepassingen, zoals buurtbatterijen en bredere energiegemeenschappen.
De les uit Sporenburg is duidelijk: de energietransitie vraagt niet alleen om investeringen in techniek, maar ook om samenwerking op lokaal niveau. Door energie slimmer te gebruiken en te delen, ontstaat ruimte binnen bestaande systemen.
Of zoals Niesing het samenvat: “We hoeven het net niet meteen te verdubbelen. Als we het samen slimmer gebruiken, komen we al een heel eind.”
Meer over de kansen van de energietransitie
De energietransitie biedt kansen voor iedereen, voor bedrijven, buurten en bewoners. Meer weten? Bekijk dan de campagne 'Van Hoe Naar Zo'. Dit artikel is onderdeel van die campagne.
